PROFILAKTYKA STOMATOLOGICZNA

LAKOWANIE

Lakowanie polega na wypełnieniu bruzd zdrowego zęba lakiem szczelinowym. Przeprowadza się je u dzieci zaraz po wyrżnięciu stałych zębów trzonowych i przedtrzonowych. Zęby te są wówczas słabo zmineralizowane , a więc i najbardziej podatne na próchnicę. Bruzdy są miejscem szczególnie trudnym do oczyszczenia szczoteczką, zwłaszcza przez rękę dziecka. Miejsca retencji płytki bakteryjnej są tą częścią zęba , w której zaczyna się próchnica. Dla powodzenia zabiegu wymagana jest pewna współpraca również ze strony dziecka. Umożliwia ona wówczas lekarzowi zachowanie suchości pola pracy, a to zapewnia trwałe połączenie laku z zębem. Skuteczność prawidłowo przeprowadzonej metody lakowania bruzd jest wysoka. Po 2 latach osiąga się redukcję próchnicy bruzd nawet do 90%, a po 5-7 latach jeszcze o około 50%.

 

              

bruzdy zęba                                          zalakowane bruzdy

 

 

POSZERZONE LAKOWANIE

Poszerzone lakowanie jest zabiegiem stosowanym w przypadku zębów z bruzdami zaatakowanymi próchnicą w stadium początkowym. Polega ono na delikatnym usunięciu próchniczej tkanki zęba i zastąpieniu jej płynnym kompozytem. Jest to zatem zabieg o charakterze zarówno profilaktyki jak i leczenia.

 

LAKIEROWANIE

Zabieg lakierowania polega na profesjonalnym oczyszczeniu i pomalowaniu zębów lakierem fluorkowym. Jego działanie opiera się na wytworzeniu na powierzchni szkliwa warstwy CaF2 , która utrudnia bakteriom przyleganie do zęba i burzy ich metabolizm. Lakierowanie stosuje się 2 razy w roku i jest najskuteczniejszą metodą fluoryzacji kontaktowej ( 40-70% redukcji próchnicy ). Najskuteczniej zapobiega próchnicy powierzchni gładkich, w tym stycznych i przydziąsłowych - najtrudniejszych do oczyszczenia. Jest ono doskonałym uzupełnieniem chroniącego bruzdy lakowania.

 

 Jak ważna jest edukacja rodziców celem uniknięcia próchnicy zębów u dzieci !!!

 

  • nie powinno się karmić dziecka przez sen,
  • nie powinno dopajać w nocy (szczególnie słodkimi substancjami – np. przecierowe soki),
  • nie powinno się usypiać dziecka z butelką,
  • nie powinno się usypiać dziecka smoczkiem z cukrem lub miodem,
  • należy unikać dosładzania preparatów mlecznych,
  • jak najwcześniej zacząć karmienie łyżeczką i poić kubkiem,
  • unikać słodyczy (ewentualnie podawać je 1 x w tygodniu),
  • unikać oblizywania smoczków i łyżeczek przez rodziców (nadkażenie bakteriami próchniczymi),
  • unikać całowania w usta dziecka (nadkażenie bakteriami próchniczymi),
  • powinno się wprowadzać do diety produkty gruboziarniste, unikać papkowatych,
  • powinno się zapewnić higienę jamy ustnej niemowlęcia od urodzenia (u niemowląt przed wyrznięciem zębów – przemywanie jamy ustnej np. naparem z rumianku za pomocą płatka gazy nawiniętego na palec po każdym posiłku naturalnym i sztucznym, minimum 2 x dziennie),
  • u niemowląt po wyrznięciem zębów – usuwanie płytki nazębnej za pomocą płatka gazy nawiniętego na palec po każdym posiłku (naturalnym i sztucznym), minimum 2 x dziennie,
  • jak najszybciej należy wdrażać nawyki używania szczoteczki i samodzielnego mycia zębów,
  • należy dziecko nauczyć techniki płukania jamy ustnej płynem antybakteryjnym i stosowania dodatkowych przyborów higienicznych (np. nici dentystycznej),
  • odpowiednio dobierać szczoteczkę do mycia zębów – włosie sztuczne, wymiana szczoteczki co 3 miesiące,
  • zadbać o odpowiedni czas mycia zębów – minimum 3 minuty,
  • zadbać o odpowiedni dobór pasty do mycia zębów (pasta powinna: hamować aktywność bakterii, usuwać produkty fermentacji węglowodanów, chronić powierzchnię szkliwa przed działaniem kwasów, wzmacniać powierzchnię szkliwa, działać przeciwzapalnie).

Ząbkowanie

  • Pojedyncze zęby mleczne mogą występować zaraz po urodzeniu (1:4000 urodzeń).
  • Zęby występujące zaraz po urodzeniu i wyrznięte przed 6 miesiącem życia ulegają szybko próchnicy.
  • Zazwyczaj pierwsze zęby mleczne wyrzynają się między 7-8 miesiącem życia.
  • Co dwa miesiące wyrzynają się kolejne po dwa zęby (liczba zębów = liczba miesięcy życia – 6).
  • Zakończenie wyrzynania zębów mlecznych przypada na koniec drugiego roku życia.
  • Zębów mlecznych jest dwadzieścia.

Wyrzynanie się zębów mlecznych może przebiegać z:

  • niepokojem dziecka,
  • rozdrażnieniem,
  • utratą łaknienia,
  • wymiotami,
  • luźnymi stolcami,
  • stanami podgorączkowymi,
  • infekcjami,
  • gorączką.

Zęby, zarówno mleczne jako i stałe, wyrzynają się w odpowiedniej kolejności.

Oczami praktyka „Opóźnienia w wyrzynaniu się zębów mogą być spowodowane: zaburzeniami odżywiania, niedoczynnością tarczycy, krzywicą, uwarunkowaniami genetycznymi. Nieprawidłowa kolejność wyrzynania się zębów jest jednym z objawów krzywicy.”

Próchnica jako choroba społeczna

Próchnica jest bardzo poważnym i powszechnym problemem. Jest chorobą społeczną i stąd problemem próchnicy powinni zajmować się nie tylko stomatolodzy, ale również lekarze rodzinni.

Próchnica może pojawić się już w pierwszym zębie mlecznym w pierwszym roku życia dziecka i nasilać się z wiekiem.

Epidemiologia polska:

  • próchnica zębów mlecznych rozpoczyna się już w pierwszym roku życia,
  • między 2-3 rż próchnica występuje u 35-50% dzieci,
  • między 3-4 rż próchnica występuje u 56-60% dzieci,
  • w wieku 6-7 lat u prawie 100% dzieci,
  • próchnica zębów stałych rozpoczyna się już w 6 rż po wyrznięciu szóstek,
  • 90% dzieci 12 letnich w Polsce ma próchnicę (94% na wsi, 86% w mieście),
  • wskaźnik PUW (liczba zębów z próchnicą usuniętych lub wypełnionych) w populacji 12-latków wynosi 4,3,

W Polsce obserwuje się bardzo powolny spadek PUW (w latach 1987-1995 o 0,1 – załamanie się opieki stomatologicznej w środowisku szkolnym).

Wcześniej w latach 1970-1978 spadek olbrzymi z 6,8 do 4,4.

Epidemiologia światowa (wskaźnik PUW w populacji 12-latków):

  • PUW w Polsce – 4,3
  • PUW w Finlandii – 1,2
  • PUW w Danii – 1,6
  • PUW w USA – 1,8
  • PUW w Szwecji – 2,2
  • PUW w Holandii – 2,4

PUW powyżej 4,5 uważany jest przez WHO za bardzo wysoki.

Czynniki próchniczotwórcze

Do czynników próchniczotwórczych zaliczamy:

  1. obecność w jamie ustnej bakterii kwasotwórczych mających zdolność fermentacji węglowodanów (Streptococcus mutans – największa aktywność próchniczotwórcza, S.sanguis, S.salivarius, S.faecalis, Lactobacillus acidophilus, Actinomyces, Neisseria, Bacteroides),
  2. obecność w jamie ustnej węglowodanów (głównie rafinowane węglowodany - sacharoza),
  3. podatność tkanek zęba na odwapnienie (niedojrzałość nowowyrzniętych zębów, słaba mineralizacja szkliwa i zębiny, odmienna budowa - głębokie bruzdy, szczeliny, duże powierzchnie styczne, nieprawidłowe ustawienie zębów w łuku – stłoczenie zębów),
  4. czas i częstość oddziaływania czynników patogennych na tkanki zęba (po spożyciu węglowodanów pH płytki nazębnej pozostaje na poziomie próchnicotwórczym około 30 minut – ważna częstość podjadania tzw. stresy cukrowe i czas pozostawania węglowodanów w jamie ustnej – długi odstęp między posiłkiem a szczotkowaniem zębów),
  5. niedobór fluoru,
  6. niewłaściwa higiena jamy ustnej,
  7. choroby przyzębia.

Czynniki sprzyjające próchnicy uzębienia mlecznego:

  • długotrwałe zaleganie w jamie ustnej resztek jedzenia,
  • pochodzenie dziecka z rodzin o dużej częstość występowania próchnicy,
  • brak lub śladowe ilości fluoru w wodzie pitnej,
  • zbyt długie karmienie piersią, przedłużony okres karmienia butelka, stosowanie jako uspakajaczy smoczków posypanych cukrem,
  • żywienie niemowląt nadmiernie słodkimi mieszankami,
  • wczesne ząbkowanie,
  • krótki okres mineralizacji.

Podstawowe zasady zapobiegania próchnicy

Do podstawowych zasad zapobiegania próchnicy należą:

  • higiena jamy ustnej,
  • racjonalne żywienie (zmniejszenie częstości spożywania słodkich produktów, ograniczenie częstości spożywania soków owocowych i owoców zwłaszcza cytrusowych pomiędzy posiłkami, spożywanie twardych lub gruboziarnistych produktów wymagających długotrwałego przeżuwania),
  • dostarczanie produktów niezbędnych do budowy tkanek zęba (wapń, fosfor, magnez, żelazo, fluor, wit.A, wit.D).

Rola fluoru w zapobieganiu próchnicy

Dzienne zapotrzebowanie na fluor wynosi 1,5 – 2,0 mg.

Działanie fluoru:

  • usprawnia krystalizację fosforanu wapnia,
  • zwiększa mineralizację szkliwa,
  • przyśpiesza dojrzewanie i twardnienie szkliwa,
  • działa antyenzymatycznie i przeciwbakteryjnie osłabiając zdolności fermentacyjne bakterii,
  • zmniejsza wytwarzanie kwasów przez bakterie.

 

Naturalne źródła fluoru to:

  • woda pitna (2/3 zapotrzebowania na ten pierwiastek),
  • herbata,
  • mąka, gryka, owies, ryż,
  • ryby, cielęcina,
  • buraki, szpinak, marchew, groch, sałata.

Fluorowanie wody pitnej (dodawanie fluorku sodu - NaF) jest najskuteczniejszą metodą profilaktyki próchnicy.

Optymalne stężenie fluoru w wodzie wynosi 1,0 mgF/ l. Fluorowanie wody hamuje roczny przyrost ubytków próchniczych o 50-60%. Nadmiar fluoru może spowodować powstanie szkliwa plamkowatego (jeżeli nadmierna podaż tego pierwiastka nastąpiła w okresie mineralizacji szkliwa).

Przeciwwskazaniem do endogennego stosowania preparatów fluoru w postaci tabletek jest:

  • stężenie fluorków w wodzie pitnej 0,7 mgF/l i powyżej,
  • stężenie fluoru w powietrzu atmosferycznym większe niż 0,01 mg F/m3.

Tabela. Dawkowanie preparatów fluoru w zależności od wieku dziecka i stężenia fluoru w wodzie pitnej.

wiek dziecka

 

stężenie fluoru w wodzie pitnej

 
 

0,0 - 0,2 mg/l

0,3 - 0,7 mg/l

0,7 mg/l

6 miesięcy - 2 lata

0,25 mg fluoru

0,0 dla niemowląt karmionych sztucznie

0,25 mg fluoru dla niemowląt karmionych tylko piersią

0,0 dla niemowląt karmionych sztucznie

0,25 mg fluoru dla niemowląt karmionych tylko piersią

2-3 lata

0,5 mg fluoru

0,25 mg fluoru

0,0 mg fluoru

3-13 lat

1,0 mg fluoru

0,5 mg fluoru

0,0 mg fluoru